ایران قادر نبوده است که به بخش قابل توجهی از درآمد نفتی آزاد شده خود طبق توافق هسته ای مقدماتی ژنو دست یابد و این روند می تواند تلاش ها برای پایان دادن به مجادله هسته ای تهران را پیچیده تر کند. این مشکلات زمانی آشکار شد که مصاحبه های متعددی با مقامات، دیپلمات ها، بانکداران و وکلای ایرانی و غربی انجام شد. 100 میلیارد دلار از پرداخت ها به ایران برای واردت نفت در حساب هایی در کشورهای مشتری نفت ایران مسدود شده است. زیرا تحریم های بانکداری آمریکا در زمره تاثیرگذارترین فشار ها بر اقتصاد ایران قرار دارد. تنها 4 میلیارد و 200 میلیون دلار از این مبلغ به طور تدریجی و مطابق با توافق مقدماتی ژنو، آزاد می شود.
یکی از دلایلی که ایران در دسترسی به مبالغ آزاده شده دچار مشکل است، این است که بانک ها همچنان نگران نقض تحریم های آمریکا هستند، به خصوص در زمانی که هنوز نتیجه مذاکرات هسته ای و دستیابی به توافق نهایی مشخص نیست. در صورتی که موسسه های مالی تحریم ها را نقض کنند، آنها می توانند از سیستم بانکداری آمریکا کنار گذاشته شوند یا اینکه ناگزیر به پرداخت جریمه های سنگین شوند.
برخی مقامات غرب نیز ایران را مقصر این تاخیر می دانند. تهران در روند تدوین صورتحساب ها و مقصد ارسال پول و همچنین توضیح نحوه استفاده از دارایی آزاد شده؛ به کندی عمل می کند. برخی بانک ها قبل از انتقال پول می خواهند مطمئن شوند که این دارایی چگونه هزینه خواهد شد.
هرچند دفتر ایران در سازمان ملل و مقامات وزارت خارجه از اظهار نظر در این زمینه خودداری می کنند، اما محمد جواد ظریف، وزیر خارجه ایران در ماه مارس به طور علنی تمایل غرب برای عمل به تعهدات اش به موجب توافق ژنو را زیر سئوال برد. این در حالی است که مقامات غربی تاکید دارند که به تعهدات خود عمل کرده اند.
دشواری های پیش روی ایران در دسترسی به دارایی های آزاد شده می تواند روند اعمتادسازی بین تهران و گروه 1+5 را تحت تاثیر قرار دهد. همچنین این روند می تواند توانایی حسن روحانی، رئیس جمهور ایران برای به نمایش گذاشتن منافع توافق مقدماتی ژنو برای داخل کشور را مختل کند. البته از زمان امضاء توافق هسته ای مقدماتی ژنو( 3 آذر) اقتصاد ایران تا حدودی به ثبات رسیده و درآمد نفتی این کشور نیز افزایش پیدا کرده است.
دولت های غربی و آمریکا به منظور تسریع روند آزادسازی دارایی های ایران وارد همل شده اند و به طور محرمانه به بانک های بین المللی توصیه می کنند در روند دسترسی ایران به درآمد نفتی اش به تهران کمک کنند. دیپلمات های می گویند این تلاش ها تنها به طور محدود موفق بوده اند.با این وجود برخی نگرانی ها در کنگره آمریکا مطرح است که تعدیل تحریم ها، فشار وارده بر ایران برای دستیابی به توافق نهایی را کاهش دهد. مشکلات تهران در دسترسی به دارایی های آزاد شده ، نشان می دهد که تحریم ها همچنان انسجام و تاثیرگذاری خود را حفظ کرده اند و به این ترتیب باید نگرانی ها در مورد تعدیل فشار ها علیه ایران ، کمتر شود.
درآمد نفتی 4 میلیارد و 200 میلیون دلاری آزادی شده ایران بزرگترین بخش از بسته 7 میلیارد دلاری است که قرار است به موجب تعدیل تحریم ها، از آن ایران شوند. مقامات آمریکایی می گویند ایران در مقابل همکاری در زمینه محدود کردن برنامه های هسته ای خود به تدریج به این 7 میلیارد دلار دست می یابد. اما دشواری های پیش روی ایران در دسترسی به این پول نشان می دهد که چالش های عملی در راه انتقال پول به کشوری که تحت تحریم ها واقع شده، وجود دارد.
در ماه فوریه، نخستین محموله 550 میلیون دلاری از درآمدهای نفتی ایران آزاد شد و از طریق بانکی در ژاپن به حسابی در سوئیس انتقال یافت. اما تا روز چهارشنبه این پول هنوز از این حساب خارج نشده بود. سخنگوی این بانک سوئیسی از اظهار نظر در این زمینه خودداری می کند اما یک مقام آگاه دیگر تایید می کند که این پول به حسابی در سوئیس واریز شده و از مقامات بانکداری این کشور درخواست شده که روند انتقال آن به ایران را تسهیل کنند.
برخی دیپلمات ها می گویند ایران هنوز به بخش قابل توجهی از این دارایی آزاد شده دست نیافته اما بانک هایی شناسایی شده اند که می توانند با ایران در این زمینه همکاری کنند. یک مقام آمریکایی در این زمینه اظهار داشت: ما هر آنچه را که به آن متعهد شده ایم، انجام داده ایم. تیم ما نیز هر آنچه که لازم بوده را انجام داده است.
بانک ها هم اکنون در مورد نقل و انتقال مالی با ایران محتاط هستند. یک دیپلمات غربی در این زمینه اظهار داشت: پس از سال ها محدودیت، هم اکنون موسسه های مالی بسیار احتیاط به خرج می دهند و می خواهند 1000 درصد مطمئن باشند. البته دولت آمریکا برای تعدیل نگرانی بانکداران برای آنها نامه هایی ارسال کرده که نحوه اعمال تحریم ها تحت شرایط مختلف را تشریح می کند. از سویی درگیر در هفته های اخیر مذاکرات متعددی بین مقامات ایرانی و اروپایی برای حل این مشکل انجام شده است.
حمیدرضا ذاکری
